१६ भदौ, काठमाडौं । भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीपछि रसुवा र नुवाकोटका जलविद्युत् आयोजनामा हराइरहेका तथा सम्पर्कविहीनमध्ये ठूलो संख्यामा अझै उद्धार हुन सकेको छैन । स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इप्पान) को तथ्यांकअनुसार अझै पनि ११ वटा जलविद्युत् आयोजनाबाट ८९४ जना सम्पर्कविहीन छन् ।
सबैभन्दा ठूलो संख्या रसुवास्थित माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजनामा सम्पर्कविहीन छन् । २१६ मेगावाटको निर्माणाधीन आयोजनामा ५७३ जना अझै हराइरहेका छन् । सोमबार तीन जनाको उद्धार भए पनि अरू ठूलो संख्या सम्पर्कमा आउन सकेको छैन ।
आयोजनामा हराइरहेकामध्ये करिब ३०० जना सुरुङभित्र काम गर्ने कामदार रहेको उल्लेख छ । उनीहरू बाढी आएको समयमा सुरुङभित्र काम गरिरहेका थिए वा सुरुङ प्रवेश गर्न बाँकी थिए भन्ने यकिन हुन सकेको छैन । बाढी आएको दिन आयोजनामा करिब १ हजार ४०० जनाले काम गरिरहेको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।
माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ आयोजनाको सुरुङभित्र फसेकाहरूको उद्धारका लागि सोमबार पनि प्रयास जारी रह्यो । ६० मेगावाटको आयोजनाको सुरुङमा उद्धार टोलीले २४ घण्टा काम गरे पनि अहिलेसम्म भित्र फसेकाहरूलाई उद्धार हुन सकेको छैन।
सुरुङको टनेल पोर्टल सफा गर्ने, पानी हटाउने तथा भित्र प्रवेश गर्न सकिने बाटो बनाउने काम भइरहेको छ । सुरुङभित्र पानी भरिएकाले उद्धार कार्य थप चुनौतीपूर्ण बनेको नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले जनाएको छ ।
लाङटाङ खोला जलविद्युत् आयोजनामा पनि उद्धार टोली पुगेको भए पनि सुरुङभित्र फसेकाहरूको उद्धार हुन सकेको छैन । नेपाली सेना, भारतीय सेना तथा प्राविधिकसहितको टोली आयोजनास्थल पुगेको थियो । आयोजनाले मंगलबार पनि आफ्नोतर्फबाट उद्धार प्रक्रिया अघि बढाउने जनाएको छ ।
त्यस्तै माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’ आयोजनामा पनि आइतबारदेखि हराइरहेकाहरूको खोजी जारी छ । आयोजनाका संरचनाहरू बाढीमा बगेकाले उद्धारमा थप कठिनाइ भएको छ । आयोजनासँगै रहेको २२० केभी त्रिशूली–३ बी हब सबस्टेसनमा समेत पूर्ण क्षति पुगेपछि त्यहाँबाट सम्पर्कविहीन भएकाहरूको खोजीमा थप समस्या भएको छ ।
१११ मेगावाटको रसुवागढी जलविद्युत् आयोजनामा पनि ठूलो संख्यामा मानिसहरू सम्पर्कविहीन छन् । कम्पनीका अनुसार ४९ जना कर्मचारीसहित ९३ जना हराइरहेका छन् । सोमबार नेपाली सेनाको नेतृत्वमा इन्जिनियर तथा ड्रोन टोली सुरुङभित्र प्रवेश गरेर खोजीमा गएको थियो । सुरुङको भित्री भागमा ड्रोनमार्फत अवलोकन गर्दा मानिस फेला नपरेपछि खोजी कार्य सम्पन्न गरी टोली फर्किएको विवरणमा उल्लेख छ । सुरुङको अन्तिम भागमा मानिसहरू फसेको हुनसक्ने आशंकामा खोजी गरिएको थियो ।
नुवाकोटका प्रभावित आयोजनामा २४ मेगावाटको त्रिशूली जलविद्युत् आयोजनाबाट १ जना, १४.१ मेगावाटको देवीघाटबाट १ जना, ६० मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’बाट ४२ जना, ३७ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’बाट १९८ जना र १५।६ मेगावाटको मिडल त्रिशूली गंगाबाट २ जना सम्पर्कविहीन छन् ।
उद्धार प्रयास भइरहे पनि अझै ठूलो संख्यामा मानिसहरू सम्पर्कविहीन अवस्थामा छन् । इप्पानको विवरणमा मंगलबारसम्म विभिन्न आयोजनाबाट प्राप्त हुने सूचनाका आधारमा हराइरहेका व्यक्तिहरूको थप उद्धार हुन सक्ने उल्लेख छ ।
बाढीका कारण जलविद्युत् आयोजनाका भौतिक संरचनामा क्षति पुग्नुका साथै आयोजनामा कार्यरत सयौं मानिसको अवस्था अझै यकिन हुन नसक्दा उद्धार र खोजी कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।
